Ton Koenderink, pas aangesteld als wethouder van de Achterhoekse gemeente Berkelland, heeft zijn functie neergelegd. Dat gebeurde nog geen week na zijn installatie, nadat berichten over zijn uitlatingen op sociale media en zijn betrokkenheid bij omstreden bewegingen tot aanhoudende commotie leidden. Koenderink zegde tegelijkertijd zijn lidmaatschap op van de lokale partij Samen voor Berkelland.
In een verklaring stelt Koenderink dat de aandacht “steeds minder naar de inhoud en steeds meer naar de discussie over mijn persoon” gaat. Hij benadrukt dat zijn vertrek niet mag worden opgevat als een erkenning van de beschuldigingen die tegen hem zijn geuit. “Het is een bestuurlijke keuze, ingegeven door verantwoordelijkheid en het belang van de gemeente”, aldus Koenderink.
De ophef concentreerde zich op meerdere fronten tegelijk. Koenderink richtte in het verleden de beweging Sapientes-ab-Oriente op, ook wel bekend als Wijzen uit het Oosten. De club profileert zich als kritisch tegenover overheden en semi-overheden, maar wijst het label ‘soevereine beweging’ af. Justitie onderzocht de beweging op verdenking van deelname aan een terroristische militie. De rechtbank concludeerde uiteindelijk dat er geen crimineel of terroristisch oogmerk was.
Koenderink stichtte daarnaast zijn eigen kerk, het Vrijzinnig Genootschap Twente. Volgens de krant Tubantia is een van de leden van dat genootschap de man die werd veroordeeld omdat hij met een brandende fakkel voor de deur van minister Kaag stond. Koenderink heeft zich altijd van deze persoon gedistantieerd en stelt dat die niets met het genootschap te maken heeft.
De Gelderlander berichtte enkele dagen geleden bovendien dat Koenderink vorig jaar juridische hulp verleende aan een sympathisant van de Duitse Reichsbürgerbeweging, een extremistische stroming die de Bondsrepubliek Duitsland niet als legitieme staat erkent. Hij zou tientallen ‘dagvaardingen’ hebben ondertekend die naar ambassades in Berlijn werden gestuurd. Op vragen van de krant reageerde hij niet.
Tubantia noemde Koenderink “een rasechte complotdenker” op basis van zijn activiteit op sociale media. Hij deelde berichten van de QAnon-beweging, die beweert dat een geheime elite de wereld bestuurt, alsook berichten over vermeende complotten rondom kindermisbruik en het coronavirus. Een groot deel van die berichten verwijderde hij de afgelopen tijd. Tegenover raadsleden zei hij afstand te hebben genomen van de betreffende uitlatingen. Diezelfde krant meldde ook dat hij raadsleden en collega’s onjuist had geïnformeerd over nevenfuncties en diploma’s.
De aanloop naar zijn installatie verliep evenmin vlekkeloos. Voor een benoeming als wethouder is een integriteitscheck vereist, inclusief een originele verklaring omtrent het gedrag. Koenderink overhandigde aanvankelijk alleen een digitale kopie, wat burgemeester Joost van Oostrum niet accepteerde. Na een herkansing werd Koenderink alsnog benoemd, maar met een nipte meerderheid: dertien raadsleden stemden voor, elf tegen.
Van Oostrum had voorafgaand aan de installatie geen bezwaar gemaakt tegen de voordracht. “Mijnheer Koenderink zweert bij zijn installatie trouw aan de Grondwet. Ik treed verder iedereen open tegemoet en doe geen uitspraken over personen”, zei hij destijds tegen Tubantia.
Nu het vertrek een feit is, respecteert de burgemeester de keuze van Koenderink. “Vragen, zorgen en kritische geluiden verdienen een serieuze plek in onze democratie. Tegelijkertijd moeten we ervoor zorgen dat het gemeentebestuur zijn werk voor inwoners kan blijven doen”, aldus Van Oostrum. Volgens Omroep Gelderland wordt zijn opvolger waarschijnlijk pas na de zomer benoemd. Tot die tijd worden zijn taken verdeeld onder de overige wethouders.