Een uur voor de geplande uitvoering
De executie van de Amerikaanse Christa Pike (50) in de staat Tennessee is op het laatste moment tegengehouden. Ongeveer een uur voor de geplande uitvoering greep een federaal hof van beroep in met een besluit tot opschorting. De zaak illustreert hoe complex en langdurig de Amerikaanse doodstrafprocedure kan zijn — en hoe die tot op het allerlaatste moment onzeker blijft.
Pike was om 17.00 uur Nederlandse tijd geëxecuteerd, via een dodelijke injectie. Het Amerikaanse Hooggerechtshof had een dag eerder nog een verzoek van haar advocaten afgewezen. De gouverneur van Tennessee weigerde maandag gratie te verlenen. En toch volgde het uitstel.
De misdaad en de veroordeling
In 1995 vermoordde de toen 18-jarige Christa Pike haar 19-jarige klasgenote Colleen Slemmer op een beroepsopleiding in Knoxville. Volgens de aanklagers handelde Pike uit jaloezie: ze vermoedde dat Slemmer belangstelling had voor haar toenmalige vriend, de 17-jarige Tadaryl Shipp. De twee lokten Slemmer naar een afgelegen bosgebied, waar ze haar martelden en doodden.
De zaak trok destijds veel media-aandacht. In het lichaam van het slachtoffer was een pentagram gekerfd, wat de zaak een extra grimmig karakter gaf. Pike werd in 1996 als enige van de betrokkenen ter dood veroordeeld. De moeder van Slemmer liet via persbureau AP weten al tientallen jaren op de voltrekking van het vonnis te wachten.
Een turbulente achtergrond
De verdediging van Pike heeft steeds benadrukt dat haar jeugd gekenmerkt werd door seksueel misbruik en verwaarlozing. Later werden bij haar een bipolaire stoornis en een posttraumatische stressstoornis vastgesteld. Pike ontkent haar schuld niet, maar haar advocaten betogen dat de doodstraf disproportioneel is voor een misdrijf gepleegd door een tiener met onbehandelde psychische problemen.
Wat de zaak juridisch ingewikkeld maakt, is de houding van de staat Tennessee zelf. In eerdere procedures betwistte de staat dat Pike werkelijk slachtoffer was geweest van seksueel misbruik en verkrachting in haar jeugd. Die positie heeft de staat inmiddels losgelaten. Dat gegeven vormt nu de kern van het juridische debat.
Wat het hof van beroep beoordeelt
Twee van de drie rechters van het federale hof van beroep oordeelden dat er meer tijd nodig is om de juridische consequenties van die koerswijziging te analyseren. De derde rechter was tegen het uitstel. In het besluit staat dat de executie is opgeschort “in afwachting van een nadere beslissing van dit hof”.
De vraag die de rechters willen beantwoorden, is of de informatie over Pikes misbruikverleden in eerdere gerechtelijke procedures voldoende is meegewogen. Haar advocaten stellen van niet, en dat de nieuwe opstelling van de staat de juridische grondslag van eerdere beslissingen ondermijnt.
De openbaar aanklager van Tennessee tekende vrijwel onmiddellijk beroep aan bij het Hooggerechtshof tegen het uitstel. Volgens Amerikaanse media bleven demonstranten bij de gevangenis aanwezig, voor het geval het Hooggerechtshof de executie alsnog zou toestaan.
Een historische context
De zaak-Pike speelt zich af tegen een bredere achtergrond. In Tennessee werd ruim tweehonderd jaar geleden voor het laatst een vrouw geëxecuteerd. Sinds de jaren zeventig zijn in de Verenigde Staten in totaal 1.863 mensen terechtgesteld, van wie achttien vrouwen. Een executie van een vrouw blijft daarmee een uitzonderlijke gebeurtenis in het Amerikaanse strafrechtelijke landschap.
Of het uitstel van tijdelijke aard is of het begin van een langere juridische procedure, is vooralsnog onduidelijk. Het federale hof moet zich opnieuw buigen over de argumenten van beide partijen. Zolang dat niet is gebeurd, blijft de executie van Christa Pike opgeschort.