De onderhandelingen over de Europese meerjarenbegroting zitten al maanden muurvast, maar er gloort opnieuw hoop. De Franse president Emmanuel Macron deed donderdag een ultieme poging om zijn Europese collega’s te overtuigen het nog dit jaar eens te worden. Vanwege de naderende presidentsverkiezingen in Frankrijk kan hij na december geen akkoord meer sluiten, stelde hij resoluut.
De eerste ronde van de Franse presidentsverkiezingen vindt pas half april volgend jaar plaats. Toch beweert Macron dat een akkoord in januari al “democratische moeilijkheden” voor zijn positie zou opleveren. Andere landen betwisten dat. Zij zien in januari en februari nog voldoende ruimte voor onderhandelingen.
Veel diplomaten lazen in Macrons woorden dan ook een verkapt dreigement: sluit nu een deal met hem, of de EU moet straks zaken doen met Marine Le Pen. Macron noemde haar naam niet, maar de boodschap was duidelijk. De radicaal-rechtse Le Pen staat aan kop in de peilingen en zei deze week in Brussel dat ze de Franse afdracht aan de EU met miljarden wil verlagen als ze verkozen wordt.
Voor EU-president António Costa kwam het ultimatum als geroepen. De Portugees heeft de lastige taak alle lidstaten achter een begrotingsakkoord te krijgen. Tot nu toe bevindt de discussie zich in een klassieke patstelling: zuinige landen als Nederland, Duitsland, Denemarken, Finland, Oostenrijk en Zweden vinden de begroting te groot, terwijl een grotere groep landen — die netto meer uit de Europese pot haalt dan ze inlegt — vasthoudt aan het huidige niveau. Een Iers compromisvoorstel werd vorige week door de zuinige landen als “onacceptabel” van tafel geveegd.
Costa verraste de aanwezige leiders vervolgens met een aankondiging. Hij wil in de komende weken razendsnel een nieuw voorstel optuigen, dat het Ierse compromis als startpunt vervangt. Eind november staat een extra top in Brussel gepland, gevolgd door een reguliere top op 17 december die desnoods tot kerst kan doorlopen.
De novembertop stond al in de agenda, maar de scepsis over een tijdig akkoord was de afgelopen weken zo sterk gegroeid dat aan het nut ervan werd getwijfeld. Dat die bijeenkomst er toch komt, geldt als een voorzichtig positief signaal. Als er pas tegen de zomer een akkoord ligt, kunnen de onderhandelingen met de Europese Commissie en het Europees Parlement zo lang duren dat de begroting pas in oktober definitief is — net voordat die in 2028 voor zeven jaar ingaat.
De stemming voorafgaand aan de top was cynisch. Het eerste voorstel van de Europese Commissie is alweer een jaar oud. Daarin werd fors meer geld vrijgemaakt voor nieuwe prioriteiten zoals onderzoek, innovatie en defensie, terwijl de traditionele subsidies voor landbouw en armere regio’s intact bleven. Sindsdien zijn de standpunten nauwelijks verschoven.
Een betrokken diplomaat verwoordde de impasse treffend: “Als je in een vliegtuig zit en je nadert je bestemming, voel je op een gegeven moment dat het toestel begint te dalen. Dan weet je: de landing is ingezet. Dat gevoel heb ik bij deze begrotingsonderhandelingen nog niet gekregen.”
Tijdens de top bleef een grote confrontatie tussen de regeringsleiders in de vergaderzaal uit — paradoxaal genoeg een slecht teken. De logica van begrotingsonderhandelingen dicteert dat er eerst stevig gevochten moet worden voordat toenadering mogelijk is. Leiders moeten met opgeheven hoofd naar hun kiezers kunnen terugkeren en zeggen dat ze alles gegeven hebben. Nu bleven de verhoudingen beleefd, maar dichter tot elkaar kwamen de partijen niet.
Costa hoopt de spagaat — forse extra uitgaven zonder grote verhoging van de nationale bijdragen — deels op te lossen via nieuwe Europese inkomstenbronnen. De Europese Commissie en het Europees Parlement hebben al een aantal opties geopperd, waaronder een tabaksbelasting en een bedrijvenbelasting. Geen van deze voorstellen kan vooralsnog rekenen op unanieme steun van alle lidstaten, wat elke beslissing op dit vlak bij voorbaat bemoeilijkt.