Premier Jetten sluit BBB voorlopig uit van de gesprekken over steun aan zijn minderheidskabinet. Dat maakte hij duidelijk op zijn wekelijkse persconferentie, nadat BBB de avond ervoor de motie van wantrouwen van Geert Wilders had gesteund. BBB-leider Vermeer reageert gepikeerd en spreekt van een politieke keuze die zijn gevolgen zal hebben.
Een motie van wantrouwen is in parlementaire termen een klip-en-klaar signaal: de partij die haar steunt, zegt dat het kabinet moet opstappen. Vermeer gaf er echter meteen een andere lezing aan. Hij stelde dat hij uitsluitend zijn afkeuring van het stikstofbeleid wilde laten blijken, en belde Jetten nog diezelfde avond om zijn positie toe te lichten.
Jetten neemt die uitleg niet zonder meer over. Hij zegt eerst te willen spreken met zes partijen die hij als “constructief” beschouwt: Pro, JA21, ChristenUnie, SGP, 50Plus en Volt. De premier ontkent dat hij chagrijnig is, maar zijn boodschap is helder. “Je kunt een kabinet niet half vertrouwen”, aldus Jetten.
Vermeer laat via X weten de beslissing als een politieke keuze te zien. Hij stelt dat het kabinet hiermee feitelijk kiest voor samenwerking met Pro, en dat een rechtse meerderheidsstrategie zonder BBB onmogelijk is. “De uitnodiging aan JA21 en SGP is dan net als deze zomer voor de bühne”, schrijft hij. “Het laat ook zien dat wij gisteren de juiste conclusie getrokken hebben.” Die uitspraak maakt duidelijk dat Vermeer de breuk niet als een vergissing beschouwt, maar als een bewuste positiebepaling.
De steun van BBB is voor Jetten allesbehalve onbelangrijk: de partij beschikt in de Eerste Kamer over elf zetels, wat haar onmisbaar maakt voor een rechtse parlementaire route. Coalitiepartner VVD beseft dat. VVD-leider Yesilgöz liet in het televisieprogramma Café Kockelmann weten dat er met Vermeer “een kopje koffie” gedronken moet worden om de lucht te klaren. “Het komt wel goed”, zei ze optimistisch.
Het minderheidskabinet van D66, VVD en CDA worstelt al sinds zijn aantreden, eind februari, met een gebrek aan parlementaire steun. Na twee dagen debatteren tijdens de Algemene Politieke Beschouwingen bleef onduidelijk hoe het kabinet voldoende steun kan verwerven voor zijn begrotingsplannen. De onderlinge verschillen tussen de oppositiepartijen zijn daarvoor simpelweg te groot: JA21 wil ingrijpen in de sociale zekerheid, terwijl Pro en de vakbonden zich daar fel tegen verzetten.
De druk neemt intussen toe, want de begrotingen worden de komende maanden per ministerie behandeld. Lukt het niet om voor 1 januari overeenstemming te bereiken, dan blijft de begroting van het vorige jaar automatisch van kracht, wat betekent dat nieuwe beleidsplannen grotendeels in de ijskast belanden. Jetten hoopt de impasse te doorbreken met een nieuwe gespreksronde, maar een vergelijkbare poging in de zomer, bij de start van de Prinsjesdagbesprekingen, liep op niets uit.
Concrete afspraken over een datum of volgorde van de gesprekken zijn er nog niet. Jetten voert de onderhandelingen samen met minister Heinen van Financiën, maar is volgende week een aantal dagen in New York voor de Algemene Vergadering van de Verenigde Naties. De politieke klok tikt ondertussen door.