Het is een terugkerend patroon in Den Haag: zodra er een begrotingsgat moet worden gedicht, breekt de coalitie langs bekende scheidslijnen. De discussie over de hervorming van box 3 vormt daarop geen uitzondering. Integendeel, ze legt de interne spanningen van het minderheidskabinet opnieuw bloot, ditmaal rond een fiscale constructie die bekendstaat als de papieren schenking.
Het kabinet wil vermogenden vanaf 2028 anders belasten. In plaats van de huidige werkwijze, waarbij jaarlijks belasting wordt geheven op een fictief rendement, komt er een vermogenswinstbelasting: een heffing die pas wordt geïnd wanneer aandelen of andere bezittingen daadwerkelijk worden verkocht. Politiek breed gedragen als eerlijker voor de belastingplichtige, maar de overgang naar dit nieuwe stelsel creëert een aanzienlijk gat in de rijksbegroting. Hoe dat gat te dichten, daarover lopen de meningen binnen de coalitie fors uiteen.
De ChristenUnie lanceerde vandaag een concreet voorstel: pak de fiscale voordelen van de zogenoemde papieren schenkbelasting aan. Via deze constructie kunnen vermogende ouders geld schenken aan kinderen zonder dat het geld daadwerkelijk van hand tot hand gaat, waardoor erfbelasting legaal wordt vermeden. D66 en het CDA steunen dit idee, en ook een meerderheid van de Kamer lijkt er achter te staan. Maar de VVD weigert. Fractievoorzitter Dilan Yeşilgöz-Zegerius, bij monde van haar opvolger Brekelmans, is helder: “We gaan daar niet aan tornen.” Op de vraag hoe het dan verder moet, klinkt het laconiek: “Dat gaan we zien.”
De achtergrond van de huidige patstelling ligt bij de Algemene Financiële Beschouwingen van vorige week, waar de oorspronkelijke dekkingsplannen van het kabinet op forse weerstand stuitten. Het plan om zo’n 1,5 miljoen beleggers met een vermogen vanaf 30.000 euro al volgend jaar extra te belasten, werd weggestemd. Hetzelfde lot trof het voornemen om in het nieuwe stelsel belasting te heffen op vermogenswinsten boven de 1.000 euro. Het kabinet vroeg de Kamer vervolgens zelf met alternatieven te komen, wat de deur opende voor het huidige politieke gekissebis.
CDA-leider Henri Bontenbal ziet de aanpak van de papieren schenkbelasting als een logische stap en vindt dat de VVD haar bezwaren in een minderheidskabinet niet eindeloos kan laten prevaleren. Wat de uitkomst precies wordt, erkent hij niet te weten. De ChristenUnie is ondertussen haar geduld kwijt. Partijleider Mirjam Bikker roept de VVD op “van nee naar samen” te gaan, en voegt daar aan toe dat heilige huisjes op enig moment toch bespreekbaar moeten worden.
De VVD zelf heeft een alternatief dekkingsplan in de aanbieding: verlaag het belastingtarief in box 2, zodat ondernemers worden gestimuleerd meer geld uit hun bedrijf op te nemen. Dat zou tijdelijk extra belastinginkomsten genereren. Het voorstel haalde een meerderheid in de Kamer, maar economen en beleidsmakers zijn het er over eens dat het op de lange termijn onvoldoende is om de structurele overgang naar het nieuwe box 3-stelsel te financieren. Het is een oplossing die de pijn verschuift, niet wegneemt.
Mocht de coalitie er al in slagen de box 3-dekking rond te krijgen, wacht er een volgend obstakel. Een brede Kamermeerderheid, van links tot rechts, verzet zich tegen de geplande verhoging van de inkomstenbelasting, die de komende jaren 8 miljard euro moet opleveren. Het kabinet staat daarmee voor een stapeling van budgettaire problemen waarvoor de politieke wil tot compromis vooralsnog beperkt lijkt. De vraag is niet langer of het systeem hervormd moet worden, maar wie de rekening betaalt — en dat antwoord laat voorlopig op zich wachten.